สิ่งสำคัญในการ ควบคุมงานก่อสร้าง ที่เจ้าของโครงการหรือผู้รับเหมามักพลาด

การ ควบคุมงานก่อสร้าง ไม่ใช่แค่เรื่องของกำหนดเวลา แต่รวมถึงการเลือก วัสดุก่อสร้างคุณภาพ และระบบ QA/QC งานก่อสร้าง ไม่ว่าจะเป็นสำนักงาน คลังสินค้า หรือห้างสรรพสินค้า ไม่ใช่แค่การมีเงินทุนแล้วเริ่มตอกเสาเข็มได้เลย หากคุณอยู่ในฐานะ “เจ้าของโครงการ” หรือ “ผู้รับเหมา” นี่คือโลกที่ความผิดพลาดเล็กๆ อาจนำไปสู่ความเสียหายมูลค่าหลายสิบล้าน หรือที่เลวร้ายกว่านั้นคืออาคารที่ใช้การไม่ได้ และมีปัญหาทางกฎหมายตามมาไม่รู้จบ

ในฐานะคนที่อยู่ในวงการก่อสร้างมาเกินหลัก 30 ปีขออนุญาตเล่าให้ฟังอย่างตรงไปตรงมาว่า “จุดพลาดหลักๆ” ที่คนในโครงการส่วนใหญ่มักไม่ทันคิดมีอะไรบ้าง และจะหลีกเลี่ยงได้อย่างไร

ใช้แบบไม่อัพเดตกับ กฎหมายควบคุมอาคาร – ทำไมถึงเสี่ยงและควรระวัง

เจ้าของโครงการหรือผู้รับเหมา หลายรายใช้แบบก่อสร้างเดิม ซ้ำซ้อน ไม่ตรวจเช็คว่าได้รับอัปเดตตาม พ.ร.บ.ควบคุมอาคาร ฉบับล่าสุดหรือยัง เมื่อสร้างผิดเงื่อนไข ผิดระเบียบ ผังเมือง หรือมาตรฐานโครงสร้าง ก็เสี่ยงถูกสั่งหยุดการก่อสร้าง บางครั้งต้องรื้อถอนทั้งโครงการ

จากพ.ร.บ. ควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 ฉบับล่าสุด

พระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ.2522 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม เช่น ฉบับที่ 3 (2543), ฉบับที่ 5 (2558) กำหนดเงื่อนไขสำคัญ เช่น

• • มาตรา 7–8: นิยามอาคารและการขออนุญาตถูกต้อง

  • มาตรา 14–22: กำหนดให้ใช้แบบแปลนที่ได้รับอนุญาต และห้ามใช้แบบเก่ากว่าโดยไม่ได้ปรับแก้ตามกฎหมาย เฉพาะที่แก้ไขตามฉบับในราชกิจจานุเบกษา

  • พ.ร.บ. การผังเมือง พ.ศ. 2525 และฉบับแก้ไขฉบับที่ 3 (2535), 4 (2558) บังคับว่าแบบก่อสร้างต้องสอดคล้องกับผังเมืองรวม และกฎหมายท้องถิ่นท้องที่นั้น

  • หากไม่มีการอัปเดตตาม ผังเมืองอาจเปลี่ยนให้ความสูงจำกัด ระยะถอยร่น หรือเงื่อนไขใหม่ที่แบบเก่าไม่ได้รับรอง

Ref. กองช่าง องค์การบริหารส่วนตำบล

ทำไมต้องอัปเดตแบบ?

1. ปกป้องโครงการตั้งแต่ต้นทาง ลดความเสี่ยงจากการเปลี่ยนกฎหมาย ผังเมืองใหม่ หรือแนวทางผังเมืองเฉพาะพื้นที่

2. หลีกเลี่ยงการโดนพักใบอนุญาต หรือสั่งรื้อถอน ตามมาตรา 65 ของ พ.ร.บ. กำหนดโทษทั้งปรับ ทั้งจำ หากดำเนินการก่อสร้างโดยไม่ได้รับอนุญาต หรือใช้แบบที่ไม่อัปเดต 

3. เพิ่มความสบายใจแก่เจ้าของโครงการ เมื่อแบบและการออกแบบผ่านกระบวนการถูกต้องครบถ้วน ผลลัพธ์ที่ได้คือโครงการที่ใช้ได้จริง ไม่เสี่ยงกับคำสั่งถอน หรือถูกฟ้องร้องภายหลัง

Ref. Ratchakitcha

กรมโยธาธิการและผังเมือง กระทรวงมหาดไทย พ.ศ. 2565

ขาดระบบ ควบคุมคุณภาพงานก่อสร้าง (QA/QC) หน้างาน

ในโลกของโครงการอาคาร  ไม่ว่าจะเป็นห้าง สำนักงาน หรืออาคารสูง  ไม่มีอะไรสำคัญเท่ากับความมั่นคงของงานโครงสร้าง ความผิดพลาดเล็กน้อย เช่น เหล็กไม่ตรงแบบ ปูนเซ็ตตัวไม่ดี หรือการฉาบผิวไม่เรียบ อาจนำไปสู่อุบัติเหตุ รอยแตกร้าว หรือค่าใช้จ่ายในการซ่อมแซมมหาศาลภายหลัง

ระบบ QA/QC บนหน้างานควรประกอบด้วย

• QA (Quality Assurance): วางระบบ กระบวนการ มาตรฐาน และ SOP ให้ชัดเจนตั้งแต่ก่อนเริ่มงาน

• QC (Quality Control): เลือกช่าง/ทีมตรวจหน้างาน ตรวจสอบ การติดตั้ง และเก็บข้อมูลคู่มือหน้างานตามมาตรฐานที่กำหนด

เมื่อ QA (ผู้วางระบบ) และ QC (ผู้ตรวจสอบหน้างาน) ทำงานร่วมกัน ย่อมสร้างผลงานที่สมบูรณ์และเชื่อถือได้กว่า

ข้อดีของ QA/QC ที่แข็งแรง

• ลดงานแก้ซ้ำ (Rework) อุบัติเหตุจากเชื่อมเหล็กผิดระยะหรือพลาดในการเทลดลงมาก

• สร้างพื้นฐานโครงสร้างที่ได้มาตรฐาน ระบบ QA/QC ช่วยให้วัสดุและงานก่อสร้างตรงตามแบบ

• เพิ่มความสำเร็จทางธุรกิจ ลูกค้ามีความมั่นใจ เพิ่มความน่าเชื่อถือ เลี่ยงข้อพิพาท

      “QA คือการวางระบบป้องกันความผิดพลาดตั้งแต่ต้น — ส่วน QC คือคนที่คอยสอดส่องว่าทุกอย่างเดินไปตามระบบ”

ตัวอย่างเคสจริง

โครงการอาคารสำนักงานแห่งหนึ่ง วางระบบ QA/QC ไม่ชัดเจน เวลาเทคอนกรีตมีจุดแตกร้าว และเห็นเหล็กบางจุดโผล่มาเนื่องจากเหล็กวางไม่ตรงระเบียบ เมื่อไม่มีการตรวจเชิงระบบ ระบบ QC ไฟล์ daily report ก็ไม่ถูกทำ จึงไม่รู้ว่าปัญหาเริ่มตั้งแต่เมื่อไร หลังจากปรับระบบใหม่ โดยออก SOP ตรวจแผ่นเหล็กก่อนเท และเพิ่มการสุ่มตรวจหลังเทเสร็จ พบว่าผลผิดพลาด ลดลงกว่า 80% และ ลดการซ่อมแซมลง อย่างเห็นได้ชัด

ขั้นตอน QA/QC ในไซต์งานก่อสร้าง

1. วางแผนคุณภาพ (QA) จัดทำ SOP และ Work Instruction เช่น วิธีการวางเหล็ก ฉาบ และเทคอนกรีต ผลิตเอกสารตรวจสอบวัสดุ เช่น ใบ Mill Certificate, ใบตรวจรับปูน เหล็ก 

2. ร่วมทีมตรวจหน้างาน (QC) ตรวจสอบวัสดุก่อนใช้งาน เช่น ปูน มอก., เหล็กมี Mill Certificate และตรวจสอบระยะห่างของเหล็ก ความหนาของผนัง การปฏิบัติตามแบบแปลน

3. บันทึกผลและรายงาน เตรียมรายงาน QC ทุกวัน ทุกแบบสำคัญ เช่น แบบเหล็ก พื้น คาน และใช้ SOP เป็นแนวทางตรวจและบันทึกการดำเนินการ 

4. ทบทวนและปรับปรุง ต้องจัดให้มีการประชุม QA/QC ประจำสัปดาห์ ทบทวนจุดผิดพลาด แล้วแก้ไขอย่างทันเวลา พร้อมทั้งปรับ SOP ให้สอดคล้องกับความเป็นจริงบนไซต์งาน

 

เกิดจากความเข้าใจผิดตั้งแต่เริ่มโครงการ

เริ่มก่อสร้างโดยไม่มีแบบอนุมัติหรือขออนุญาตถูกต้อง

เรื่องนี้แม้จะดู “เบสิก” แต่กลับเป็นปัญหาที่เกิดขึ้นซ้ำๆ โดยเฉพาะกับโครงการเร่งรีบ หรือเจ้าของที่มาจากสายธุรกิจอื่นที่ไม่ใช่สายก่อสร้าง

อ้างอิงกฎหมาย
ตาม พระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 และกฎกระทรวงที่เกี่ยวข้อง การก่อสร้างอาคารเกือบทุกประเภท (ยกเว้นอาคารชั่วคราวหรือบ้านพักบางประเภท) ต้องได้รับใบอนุญาตก่อสร้าง (อ.1) ก่อนดำเนินงาน

หลายครั้งเจ้าของโครงการให้สถาปนิกออกแบบ แล้วก็จ้างช่างขึ้นโครงเลย โดยไม่ทราบว่า “ผิดกฎหมายตั้งแต่วันแรก” และเสี่ยงโดนสั่งหยุดงานหรือรื้อถอนทั้งหมด

ขาดการวางระบบบริหารต้นทุน-วัสดุก่อสร้างอย่างรัดกุม

ด้วยการเลือกวัสดุก่อสร้างจาก “ราคา” ไม่ใช่ “มาตรฐาน” ไม่ว่าจะเป็น เหล็ก, ปูน, หรือแม้แต่แผ่นเมทัลชีท หลายโครงการมักมองแค่ราคาต่อหน่วย และละเลยมาตรฐาน มอก. หรือใบรับรองจากโรงงาน ซึ่งอาจนำไปสู่วัสดุที่ไม่เหมาะสมกับโหลดที่อาคารต้องรับ

ตัวอย่าง

อาคารสำนักงาน 6 ชั้น ที่ใช้เหล็ก H-Beam รีไซเคิลจากต่างประเทศโดยไม่มี Mill Certificate สุดท้ายไม่สามารถผ่านการตรวจสอบของวิศวกรควบคุมได้ ต้องรื้อถอนและเสียเวลาโครงการกว่า 2 เดือน

บทเรียนสำคัญ

เจ้าของโครงการไม่จำเป็นต้องรู้รายละเอียดวัสดุทุกตัว แต่จำเป็นต้องมีที่ปรึกษาทางวิศวกรรมที่ “กล้าบอกความจริง” และไม่ตามใจงบอย่างเดียว

ระบบสัญญาและข้อกฎหมายที่มักถูกละเลย

ไม่มีการทำสัญญาจ้างงานที่ชัดเจน

สัญญาที่ใช้ในงานก่อสร้างควรเป็นแบบที่มีความรัดกุม ครอบคลุมทั้งการส่งมอบงาน การควบคุมคุณภาพ การปรับเปลี่ยนแบบ และบทลงโทษกรณีส่งงานล่าช้า

ตามประสบการณ์ตรง โครงการห้างค้าส่งขนาดกลางในกรุงเทพฯ ไม่ได้ระบุเรื่อง “ระยะเวลารับประกันโครงสร้าง” และ “ค่าปรับงานล่าช้า” สุดท้ายเกิดความขัดแย้งกับผู้รับเหมาเมื่อโครงสร้างมีปัญหา แต่ไม่มีข้อตกลงที่ใช้ทางกฎหมายได้

ขาดระบบควบคุมคุณภาพงานก่อสร้าง (QC) หน้างาน

วัสดุดี แต่ติดตั้งผิดก็พังได้

บางโครงการลงทุนกับวัสดุดีมาก เช่น ใช้เหล็กเกรดสูง ปูน SCG หรืออินทรีเกรดพิเศษ แต่หน้างานไม่มีระบบควบคุมช่าง ไม่มีการตรวจสอบก่อนเทคอนกรีต หรือวางเหล็กผิดระยะตามแบบ โครงสร้างก็ยังเสียหายได้

ข้อแนะนำ แนะนำว่าควรว่าจ้างวิศวกรควบคุมงาน (RE) ที่มีประสบการณ์ และเซ็นตรวจแบบจริงพร้อมทั้งให้มีการตรวจวัสดุทุกล็อตก่อนใช้งาน โดยเทียบกับ แบบก่อสร้างและ BoQ

ใช้แบบก่อสร้างไม่อัพเดตกับข้อกำหนดของพื้นที่

ละเลยข้อกำหนดผังเมือง และข้อบังคับเฉพาะท้องถิ่น

ยกตัวอย่างเช่น เขตบางเขนมีข้อจำกัดความสูงของอาคารไม่เกิน 23 เมตร หรือพื้นที่สีส้มในผังเมืองต้องเว้นระยะร่นด้านข้าง 2 เมตรขึ้นไป เป็นต้น การไม่ศึกษาเรื่องพวกนี้ตั้งแต่ต้นอาจทำให้ “แบบก่อสร้างที่ออกแบบเสร็จแล้ว ใช้จริงไม่ได้” และต้องจ่ายเงินออกแบบใหม่

อย่าคิดว่าแบบผ่านจากวิศวกรหรือสถาปนิกแล้วจะใช้ได้เลย ต้องให้ฝ่ายยื่นแบบไปตรวจที่สำนักงานเขตด้วยว่าขัดกับระเบียบหรือไม่

สรุป

ไม่รู้กฎหมาย ไม่ดูวัสดุ ไม่ควบคุมงาน = ความเสี่ยงทางธุรกิจ

การสร้างอาคารหนึ่งหลังไม่ใช่แค่ “งานก่อสร้าง” แต่มันคือโครงการที่รวมทั้งกฎหมาย วิศวกรรม การเงิน การ ควบคุมคุณภาพ และการบริหารคน

เจ้าของโครงการและผู้รับเหมา ที่เข้าใจแค่ครึ่งเดียว มักพบปัญหาที่ตามแก้ไม่ทัน เช่น โดนสั่งรื้อถอน เสียเวลาโครงการ งบบานปลายจากงานแก้ไข จนไปถึงการถูกฟ้องร้องจากลูกค้าในกรณีอาคารใช้การไม่ได้

คำแนะนำส่งท้าย

“เงินที่คุณประหยัดในขั้นตอนแรก อาจกลายเป็นเงินที่ต้องจ่ายซ้ำ 3 เท่าในตอนหลัง”

หากคุณเป็นเจ้าของโครงการ ขอแนะนำให้มีที่ปรึกษาทางวิศวกรรมที่ไม่ได้ขายวัสดุ ไม่ได้มีผลประโยชน์กับผู้รับเหมาในการ ควบคุมงานก่อสร้าง เพื่อช่วยคัดกรองทุกความเสี่ยงตั้งแต่ต้น เพราะเมื่ออาคารสร้างเสร็จแล้ว ความรับผิดชอบจะตามคุณไปอีกหลายสิบปี

 

สอบถามเพิ่มเติม    ดูสินค้า
เหล็กรูปพรรณ เหล็กเส้น

 

Ref.
กองช่าง องค์การบริหารส่วนตำบล
กรมโยธาธิการและผังเมือง กระทรวงมหาดไทย พ.ศ. 2565
พระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ.2522